Nergens staat een bouwproject autonoom zichzelf te wezen: alle inzendingen speelden zo goed mogelijk in op de context, de omgeving, de tussenruimte. Tilburg heeft zich de kunst van de archipunctuur volledig toegeëigend. De stad bekommert zich om straathoekjes, om achterterreinen, om braakliggende terreintjes. Alle lof daarvoor.

We waren als jury heel erg onder de indruk van de bevlogenheid van de architecten: het zijn stuk voor stuk ontwerpers die lief zijn voor de plek die zij hebben mogen ontwerpen. We voelden hun verbondenheid met de stad en de behoefte om altijd iets extra’s te geven. Veel projecten vroegen ook om dat extraatje en nergens is het nagelaten. De teams hebben samengewerkt, geleverd en gepresteerd. Er zit veel vrijwilligerswerk in de inzendingen die normaliter altijd onbenoemd blijft, maar waar we dit keer graag ons grote respect voor uitspreken.

We zien dat de stad voor ontwerpers haast een speeltuin is, en we doen een klemmend beroep op de gemeente om dat zo te houden. De speelsheid, de vrolijkheid en de eigenheid moeten onderdeel van het stedelijke DNA uit blijven maken. Gemeenten moeten niet alleen toetsend zijn, maar ook de voorwaarden scheppen waarmee bouwers en ontwerpers creatieve, eigenzinnige en fraaie gebouwen kunnen blijven opleveren. Mensen met eigen plannen moeten bij de gemeente een voet tussen de deur kunnen krijgen. Een rauw randje houdt zichzelf niet in stand.

Tegelijkertijd moet de gemeente ook actiever sturen op programmering en openbare ruimte. Ontwikkelingen waarbij alleen rijke gezinnen een plek kunnen krijgen moeten geen staande praktijk worden. Projecten met een totaal gebrek aan groen of met hoge parkeernormen in de buurt van OV-knopen zijn niet meer van deze tijd. Het is kiezen of delen, en het vraagt om een gemeente die meedenkt als architecten vastlopen. We zien dat dat gebeurt, maar we denken dat het intensiever kan.

Bovenal geldt: er kan veel in Tilburg. De afgelopen twee jaar hebben tientallen ingrepen de stad ook daadwerkelijk beter gemaakt. Laat deze Tilburg Architectuurprijs daarom vooral een aanmoediging zijn voor iedereen die aan Tilburg werkt en de stad omarmt. Complimenten aan Tilburg: blijf ruimte maken voor mensen die zich inzetten voor de stad en ook met kleinere ontwikkelingen grote impact hebben.

Beschrijvingen van de acht genomineerde projecten
Uit de dertig ingezonden projecten nomineerde de vakjury acht projecten die kans maakten op de vakjuryprijs. Op volgorde van bezoek, gingen we langs de volgende projecten:

Sibeliusstraat 188, Tilburg
Ontwerp: RoosRos Architecten
september 2025
Opdrachtgever: Gemeente Tilburg
Ontwikkelaar: BINX Smartility
Landschap architect: Buro Lubbers
Uitvoerder: BINX Smartility

We zien dat dit project een belangrijke maatschappelijke functie vervult in een kwetsbare wijk. De Belabox is geland in een modernistische wijk en is daar een interessante aanvulling op. We merken dat de accommodatie, door de ruimten die het gebouw gekregen heeft, echt functioneert als een paviljoen voor bewoners: het gebouw probeert daadwerkelijk iets terug te doen voor de buurt. Een groot pluspunt vinden we dat de Belabox vormen van sport en bewegen accommodeert die aansluiten bij de belevingswereld van de kinderen die er wonen.

Het is van grote waarde dat zo’n cruciaal gebouw zorgvuldig is uitgevoerd in zijn architectuur. Er is veel met lokaal geproduceerde, biobased materialen geïnnoveerd en daarmee wordt een sterke duurzaamheidsambitie neergezet. De detaillering van het gebouw is sterk. De Belabox een schoolvoorbeeld van hoe dit type gebouwen er in de toekomst veel vaker uit zou moeten zien: opgetrokken uit mooie, natuurlijke materialen en met ruimtes die voor verschillende doelgroepen geschikt te maken zijn. We denken dat de Belabox zeer toekomstbestendig is als het om architectonische kwaliteit gaat.

Ringbaan-Oost 180, Tilburg
Ontwerp Jos ten Brink ꝉ i.s.m. Bedaux de Brouwer Architecten    
juni 2025
Opdrachtgever Stichting Spits
Ontwikkelaar n.v.t.
Landschap architect n.v.t.
Uitvoerder J.A. van Gisbergen, Reijrink

Het is fantastisch om te zien dat een initiatief uit de buurt, waar veel bewoners en professionals samen heel lang aan hebben gewerkt, zo’n impactvol project tot gevolg kan hebben. De buurt heeft niet alleen een aandeel gehad in het uitspreken van een hartenwens voor de SPITS, maar heeft zich ook actief tegen het ontwerp aan bemoeid. We zien de professionele doorvertaling van handschetsen naar dit eindresultaat. De SPITS is echt een gezamenlijk project geworden van bewoners, waarbij de aannemer als cofinancierder is opgetreden. Het kunstwerk is het resultaat van een groep mensen die niet loslaat tot het gelukt is.

De SPITS completeert het streven om de kerktoren voor de stad te behouden op een geslaagde manier. De toren mag nu met recht een nieuw baken worden genoemd. We roemen het feit dat een lokale kunstenares de eer heeft gekregen het lichtspel te ontwerpen. Binnenin de spits zie je het vakmanschap: er is buitengewoon goed over nagedacht om het werk tot zijn recht te laten komen. Het is een kroon op de stad geworden.

Spoorlaan 35, Tilburg
Ontwerp architectenbureau cepezed
augustus 2024
Opdrachtgever Gemeente Tilburg en Prorail
Uitvoerder BAM infra, Dura Vermeer, Besix

De nieuwe Tilburgse OV-Knoop is een gesamtkunstwerk van erfgoed en stedenbouw. Het totaalproject voorziet in doorsteken in de stad, nieuwe voorzieningen zoals fietsenstallingen en onmisbare infrastructuur zoals een modern nieuw busstation. De architect heeft zich, geheel terecht, bescheiden opgesteld en de bestaande architectuur in acht genomen. Hij heeft naar het stationsgebouw gekeken en gezorgd dat dat als stedelijk icoon mag blijven bestaan.

Het busstation wordt haast een nieuw icoon aan de Tilburgse horizon. De overkapping vormt een mooie toevoeging aan het kroepoekdak dat het station al heeft. De uitwerking is nauwkeurig geweest en zeer gedetailleerd zonder in te boeten op dynamiek. Dat maakt dat de OV-Knoop een succesvolle stationsomgeving genoemd mag worden. De opgave was zeer complex, maar we signaleren dat er op heel veel fronten goed is samengewerkt om dit voor elkaar te krijgen. Een geslaagde toevoeging voor de grotere ontwikkeling van de Spoorzone in de stad.

Atelierstraat, Tilburg
Ontwerp BURO013 Architecten    
januari 2025
Opdrachtgever SDK Vastgoed BV
Ontwikkelaar SDK Vastgoed BV
Landschap architect n.v.t.
Uitvoerder Van de Ven Bouw en Ontwikkeling

Bij het Ketelhuis vormt een bestaande tijdlaag het fundament voor iets nieuws. We vinden de keuze om het gebouw te bewaren een dappere, zeker omdat dat een best kostbaar besluit is geweest. De nieuwbouw heeft er financieel voor gezorgd dat het Ketelhuis behouden kon blijven: die samenhang zouden we graag vaker terugzien bij toekomstige herontwikkelingen. Het gegeven van starterswoningen dichtbij een ov-knooppunt biedt voor veel jonge mensen het perspectief dat ook zij op een centrumlocatie kunnen wonen.

De plint van het gebouw staat vooralsnog leeg: de horecafunctie van het Ketelhuis moet zich dus nog gaan bewijzen. Tegelijkertijd waarderen we het lef om ‘nee’ te zeggen tegen sommige gegadigden die graag op die plek willen zitten. De eigenaar wacht op de gouden mix en uit die keuze straalt ware aandacht voor het totaalplaatje. Dat is, zeker op deze plek, lovenswaardig.

Lange Nieuwstraat, Tilburg
Ontwerp Bedaux de Brouwer Architecten
juni 2025
Opdrachtgever Zenzo Maatschappelijk Vastgoed
Ontwikkelaar Zenzo Maatschappelijk Vastgoed
Uitvoerder Bouwbedrijf Van de Ven

Projecten zoals het Stadshof brengen gezinnen weer de stad in. Dit project laat met overtuigende architectuur, zorg en liefde voor details zien dat achterterreinen niet als verloren ruimte te hoeven worden beschouwd. Deze inbreiding is bijzonder relevant en zorgt voor een vorm van collectiviteit in het binnengebied. Hergebruikte materialen zijn in het Stadshof op een hele mooie, gewetensvolle manier ingepast in de architectuur: de kasseien in het straatwerk komen bijvoorbeeld uit het oorspronkelijke terrein. Het hof is heel rijk qua textuur, metselwerk en materialiteit.

We stellen het zeer op prijs dat de architect zelf de uitdaging gezocht heeft door meer woningen te realiseren dan aanvankelijk het idee was en dat hij een bewuste kwaliteitssprong gemaakt heeft. Daarmee neemt het bureau verantwoordelijkheid. De huizen sluiten overal op aan: er is een liefdevolle omgang met de bestaande achterschuur en de letterlijke doorsteek naar toekomstige ontwikkelingen in de buurt biedt perspectief. Het Stadshof is een hele fijne plek om te zijn.

Smidspad 76a, Tilburg
Ontwerp HSH architecten
oktober 2024
Opdrachtgever Xpect013
Uitvoerder Aannemersbedrijf J.A. van Gisbergen bv

De integratie tussen architectuur en interieur zorgt bij zowel kinderen, ouders als medewerkers voor een thuisgevoel. We zien dat in dit gebouw kinderen van alle leeftijden serieus worden genomen. Zij worden niet betutteld, maar krijgen de ruimte om hun eigen plek te vinden. Het gebouw straalt dan ook een luxe uit die je niet vaak terugziet in ruimtes voor kinderen. De KrisjKrasjKresj is qua architectuur niet opgepoetst en zelfs ietwat chaotisch, maar het werkt geweldig.

Het kinderdagverblijf is geen hysterische playground of uitgeklede schoolomgeving, maar een toonbeeld van veiligheid, vriendelijkheid en waardering voor onze jeugd. Bij de KrisjKrasjKresj is sprake van een ‘omgekeerd McDonald’s-effect’, waarbij ouders het óók fijn vinden om langs te komen. Het gebouw zet kortom de gebruiker voorop. We vinden dat de opvang naadloos aansluit aan op het speelse en experimentele karakter van Tilburg.

Noordstraat 51, Tilburg
Ontwerp DR+ architecten
april 2024
Opdrachtgever Woningbouw MP
Ontwikkelaar Woningbouw MP
Uitvoerder Hawee Bouw BV

Dit woningbouwproject is onmiskenbaar onderdeel geworden van het stedelijk weefsel. Het had nergens anders kunnen staan dan in Tilburg. Het café dat eerdere op deze plek stond heeft zich wat dwars op de stoep gepositioneerd en het is zeer verdienstelijk dat de architect de brutale keuze heet durven maken om diezelfde plek te kiezen. Het is mooi dat een opdrachtgever ervoor kiest om dit soort kwalitatief hoogwaardige gebouwen in de stad te laten landen en daar ook in wil investeren.

We waarderen het dat de woningen aan twee kanten een buitenruimte hebben: dat is echt een vorm van luxe voor de bewoners van het pand. De Boulevard is een beeldbepalend gebouw geworden voor iedereen die de straat verlaat én binnenkomt. Tegelijkertijd is het complex een breekijzer tussen het kleinschalige van het Dwaalgebied en grootstedelijke wat een straat verderop begint. Op deze plek had zeker geen ander type gebouw moeten landen.

Bleshof 24, Tilburg
Ontwerp Van Oers Weijers Architecten
april 2024
Opdrachtgever Gemeente Tilburg
Uitvoerder Heerkens van Bavel Bouw, Tilburg

Uit deze fietsenstalling spreekt een soort vanzelfsprekendheid. Een ingreep als deze kan in veel meer steden landen: het is een prachtig alternatief voor de donkere, ondergrondse fietsgarages die de Nederlandse stedenbouw veelal domineren. We willen aanmoedigen dat er meer van dit soort kleinschalige plekken zijn om makkelijk de fiets te parkeren. Deze fietsenstalling zegt iets over rechtvaardigheid: wie krijgt waar ruimte voor? Dat een gebouw volledig wordt ingericht voor de fiets geeft een nieuw elan aan onze visie op mobiliteit.

In dit geval is er heel slim gebruik gemaakt van de bestaande architectuur, die aan beide kanten hopeloos leek voor een andere functie dan deze. Met deze ingreep wordt een donker hoekje in de stad geactiveerd. De keuze pompt levendigheid in een als verloren beschouwd stukje stad, zonder dat het de pretentie van een enorme fietsenkelder heeft. De stalling mag met recht een goede vorm van archipunctuur heten.

De winnaars

Met dertig inzendingen was de keuze voor de uiteindelijke winnaar van de Tilburg Architectuurprijs geen eenvoudige. De jury heeft tijdens het beraad nadrukkelijk gekeken naar vijf criteria: architectonische kwaliteit, toekomstbestendigheid, urgentie en vernieuwing, integraliteit en samenwerking én Tilburgse identiteit. Uit de lijst van inzendingen rolde een top-twaalf, die uiteindelijk werd ingedikt tot acht nominaties.

We vonden het als jury belangrijk om projecten te nomineren in het spanningsveld tussen maatschappelijke uitdagingen en de ruimtelijke inkadering daarvan. Het gaat ons niet alleen om een goed gebouw of een bijzonder detail, maar vooral over de problemen die een gebouw oplost. We zochten naar een gebouw dat symbool kon staan voor de huidige tijdgeest en dat de toon kon zetten voor toekomstige projecten. Een gebouw waarbij de samenwerking tussen opdrachtgever, architect en gebruiker feilloos verliep.

De jury heeft besloten één winnaar uit te roepen en een eervolle vermelding te benoemen. Die eervolle vermelding is er voor het Stadshof van Bedaux de Brouwer Architecten in opdracht van Zenzo Maatschappelijk Vastgoed. Het project laat een zeer hoge mate van vakmanschap zien, heeft aandacht voor toekomstige aansluitingen in de stad en is een toonbeeld voor andere ontwikkelaars die op achterterreinen willen gaan ontwikkelen. De architect denkt verder en neemt verantwoordelijkheid zonder onnodig veel ruimte in te nemen. Hij zet in op ontmoeting en geborgenheid.

De winnaar van de Tilburg Architectuurprijs is de vernieuwbouw van de KrisjKrasjKresj door HSH Architecten geworden. Bij ons ging de hartslag rap naar beneden toen we het gebouw binnenstapten. Het kinderdagverblijf oogde in alles vriendelijk en luxueus. Het is een oase in de stad. We kennen kinderdagverblijven vaak als wat schrale ruimtes die met kleine budgetten zijn opgezet, maar de KrisjKrasjKresj gaat dwars tegen die stroming in. Een mooie, ongepolijste toevoeging aan de stad.

De publieksprijs werd uitgereikt aan het Ketelhuis van BURO013 Architecten, in opdracht van SDK Vastgoed. Van de 2200 uitgebrachte stemmen kreeg het Ketelhuis er veruit de meeste.