Ontwerpopgave
workshops
Ontwerpopgave
18 en 19 september 2009
De ontwerpopgave richt zich op de voormalige Vormenfabriek en haar directe omgeving; de locatie waar de ontwerpmarathon plaatsvindt. De opgave is tot stand gekomen met advies van verschillende partijen, waaronder projectbureau Spoorzone van de gemeente Tilburg. Het betreft een ideeënprijsvraag.
Context: Spoorzone
De locatie ‘Vormenfabriek’ is onderdeel van de Spoorzone, een groot gebied in het hart van Tilburg dat de komende jaren aan ingrijpende ontwikkelingen onderhevig zal zijn. Grootschalige bedrijfsfuncties zijn inmiddels weggetrokken of doen dit de komende jaren, waarbij ze grote, industriële locaties achterlaten. Een voorbeeld hiervan is het ten noorden van de locatie gelegen voormalige Van Gend & Loosterrein en het meer oostelijk gelegen NS-werkplaatsterrein met veel industrieel erfgoed. De stad zoekt naar invullingen om deze locaties te ontwikkelen en te ontsluiten voor de Tilburgse bevolking.
De Spoorzone is een van de belangrijkste gebiedsontwikkelingopgaven in de stad Tilburg, door de centrale ligging die een grote barrière vormt tussen noord en zuid. Sinds het eind van de jaren ‘80 zijn er verschillende visies voor het gebied ontwikkeld, onder andere door Riek Bakker Jo Coenen. Ook zijn er studies naar deelgebieden gedaan, heeft er cultuurhistorisch onderzoek plaatsgevonden en hebben zich verschillende publieke initiatieven ontplooid als tentoonstellingen en debatten. Recentelijk heeft de gemeente haar ambities voor het gebied vastgelegd in een ambitiedocument, dat de basis zal vormen voor toekomstige ontwikkelingen.
Lees meer:
> Spoorzone Tilburg: Ambities – Gemeente Tilburg, 2009
> Structuurplan Spoorzone – Gemeente Tilburg, 2005
> Visie Spoorzone Tilburg – Jo Coenen, Atelier Rijksbouwmeester, 2002
> Werkboek Tilburg. Ontwikkelingsperspectief Spoorzone – BVR, 1999
Locatie ‘Vormenfabriek’
De locatie ‘Vormenfabriek’ is gelegen ten westen van het station aan de zuidelijk rand van de Spoorzone, ingesloten door de Hart van Brabantlaan en de Sint Cecilastraat in het noorden en oosten, en de Elzenstraat en Populierstraat in het zuiden en westen. De locatie vormt een scharnierpunt tussen de toekomstige, grootschalige ontwikkelingen in de Spoorzone en het kleinschalige weefsel van de ‘oude’ stad. Elke zijde van het terrein grenst aan een gebied met een ander karakter. In het noorden de drukke verkeersader en stedenbouwkundig belangrijke as, met daaraan ruimte voor nieuwe grootschalige ontwikkelingen. In het oosten een recent woonensemble van Bo.2 architectuur en stedenbouw; een voorbode van de grootschalige ambities voor de Spoorzone. In het zuiden het kleinschalige weefsel met historische en zelfs monumentale bebouwing. Tenslotte in het westen de hoge, gerenoveerde strokenbouw met seniorenwoningen. Dit maakt de locatie Vormenfabriek tot potentiële schakel in dit geheel, zowel op stedenbouwkundig en architectonisch niveau als wat betreft de programmatische invulling.
De locatie heeft echter ook een sterk eigen karakter. Het bestaande gebouw is een collage van gebouwdelen uit verschillende perioden. De ontwikkeling begon met een schoenenfabriek. Later vestigde zich er de Vormenfabriek Tilburg, die metalen vormen produceerde met name ten behoeve van de chocolade- en zoetwaren industrie. De afgelopen jaren vindt de jongerencultuurfabriek ‘de Hall of Fame’ onderdak in het gebouw.
De voormalige Vormenfabriek is een van de weinige resterende fabriekspanden in Tilburg, terwijl de industrie zo karakteristiek is voor de stad. Het pand heeft geen monumentale status, maar wordt in cultuurhistorische studies wel aangemerkt als waardevol. Zoals Joost Op ’t Hoog in zijn korte cultuurhistorische inventarisatie opmerkt: “Hoewel ook hier vanuit het oogpunt van de cultuurhistorie handhaving van tenminste een deel van de bestaande bebouwing de voorkeur heeft, verdient het in ieder geval aanbeveling de fabriek en het industriële verleden van de plek als inspiratie voor de ontwerpopgave voor de nieuwe invulling van het terrein te benutten.” In deze ontwerpopgave wordt dan ook uitdrukkelijk gevraagd de cultuurhistorische waarde van het gebouw in te zetten ten behoeve van een nieuwe invulling.
Lees meer:
> Cultuurhistorie Terrein Vormenfabriek. Kort archiefonderzoek. – Joost Op ’t Hoog, Gemeente Tilburg, 2009
Opgave
Het ontwerpen van een stedelijke invulling van de locatie `Vormenfabriek´ met een gemengd programma: woningbouw en een nader in te vullen ‘extra programma’. Belangrijk is de inbedding in de bestaande stad en de reactie op de verschillende type grensgebieden en daarnaast het inzetten van de cultuurhistorische waarde van het bestaande gebouw. Er wordt zowel een architectonische als een stedenbouwkundige oplossing gevraagd. Ook de invulling van de buitenruimte is daarbij van belang.
Om een relevant ontwerp met een bepaalde intensiteit te realiseren, wordt als programma een woonprogramma plus een zelf nader in te vullen ‘extra programma’ gevraagd.
- Als richtlijn voor het woonprogramma kan worden aangehouden:
*90 appartementen en/of woningen – zelf te specificeren
*200 parkeerplaatsen
- Het ‘extra programma’ kan naar eigen inzicht worden ingevuld. Het dient een bepaalde realiteitswaarde te bevatten en uit te gaan van onderstaande randvoorwaarden.
Bij het ontwerp dient rekening te worden gehouden met de volgende randvoorwaarden:
- De locatie dient ruimtelijk én programmatisch als spil van het gebied te functioneren en daardoor een schakel te vormen tussen de binnenstad en de Spoorzone.
- De cultuurhistorische waarde van het bestaande fabrieksgebouw dient te worden gerespecteerd en ingezet om de potentie van de plek ten volle te benutten. Het gaat niet alleen om de fysieke waarde; in Tilburg, groot geworden door industrie, spelen dergelijke fabrieksgebouwen ook een belangrijke rol in het collectieve geheugen. Er zijn er echter nog maar enkele fabriekspanden te vinden in de stad, waardoor de voormalige Vormenfabriek aan zeldzaamheid wint.
- Het bestaande gebouw heeft naast een grote potentie vanzelfsprekend ook beperkingen. Bij de ontwerpoplossing en programmakeuze dient hier rekening mee te worden gehouden om de realiteitswaarde van het ontwerp te bewaken.
Producten
In de presentatie moet het plan zo goed mogelijk inzichtelijk worden gemaakt voor de jury. Het team kan daarvoor zelf aanvullende middelen kiezen. Als eindproducten wordt echter minimaal gevraagd:
- Locatietekening/masterplan voor de locatie waarop het stedelijk ontwerp voor de locatie zichtbaar wordt gemaakt.
- Plattegronden en doorsneden van het ontworpen gebouw.
- Organisatieschema van het ontworpen gebouw
- Sfeerbeelden – verbeelden van het ontwerp waarbij stedelijke inpassing en inzet van het bestaande gebouw zichtbaar worden gemaakt.
- Tekstuele verantwoording van het ontwerp, maximaal één A4
- (Schets)maquette van het ontwerp 1:500 (dat in de bestaande omgevingsmaquette kan worden geplaatst)
Er is voldoende materiaal aanwezig om gedurende het gehele ontwerpproces met schetsmaquettes te werken. Bewaar alle schetsmaquettes, wellicht kunnen ze later in een tentoonstelling worden gebruikt.
Ook in schetsmateriaal is voorzien. Er is een scanner aanwezig om schetsen te scannen en in de presentatie te kunnen gebruiken. Breng de schetsen zo snel mogelijk op presentatieniveau, dat bespaart later in het proces tijd.
Presentatie
De eindpresentatie vindt plaats op zaterdag 19 september vanaf 14.00u. Elk team krijgt precies 5 minuten de tijd om te presenteren.
Eisen:
- 2 posters op staand A1-formaat in de aangeleverde standaard lay-out waarin het gehele ontwerp in beeld (en woord) beknopt is weergegeven
- Powerpointpresentatie
- Tekstuele verantwoording van het ontwerp, maximaal één A4.
Meer informatie
Meer informatie over de Spoorzone en de locatie is te vinden in de genoemde documenten, waarvan vele beschikbaar zijn via
.
Lees meer:
> Masterplan Binnenstad Totaal. Visie op de Tilburgse Binnenstad – Gemeente Tilburg, 2003
> Tilburg. Spoorzone, cultuurhistorische verkenning – Bilan, 2004 (laat locatie Vormenfabriek buiten beschouwing)
> Holland Carré. Twee eeuwen Noordhoek. – Ed Schilders, 2007 (publicatie over naastgelegen nieuwbouw)
> Stedenbouwkundig en Beeldkwaliteitplan Spoorzone West. Locaties Lochtstraat en Zwijsen – BDP.Khandekar, 2008
