tentoonstellingen

Verslag lancering

11 september 2008

Op donderdagavond 11 september 2008 werd onder ruime belangstelling in de NWE Vorst de website 'Scheuren in de stad' gelanceerd. Met de start van deze site nodigt CAST iedere bewoner en bezoeker van Tilburg uit de scheuren van Tilburg digitaal mee in kaart te helpen brengen. Scheuren zijn gebouwen, terreinen, plekken in de stad, die ongebruikt zijn, leeg staan, braak liggen. Kortom, plekken die de functie, waarvoor ze bedoeld waren, verloren hebben of nog moeten krijgen. Misschien hebben die scheuren nu - voor kortere of langere tijd - een andere bestemming gekregen. Bijvoorbeeld een speelterreintje voor kinderen of een nieuwe omgeving voor bloemen, planten, vogels en vlinders, een tijdelijk parkeerterrein of een ontmoetingsplaats. U kent ze vast wel, deze bijzondere plekken. Ze bieden nieuwe kansen.

Opening door Bas van de Pol
De opening van de avond vond plaats door Bas van der Pol, sinds een klein jaar programmamaker bij CAST. Bas heet iedereen welkom, in het bijzonder de sprekers van vanavond. Hij geeft aan wat het programma voor vanavond is en geeft een korte uiteenzetting over het project ‘Scheuren in de stad’.
Hierna wordt de start van het project als een feit beschouwd.

Posstraat Tilburg centrum

Pepijn Lemmens over de kaart als verbinding
Kaarten zijn al 1000-en jaren oud, en eigenlijk in al die tijd niet of nauwelijks verandert.
Met de komst van het digitale tijdperk is er wel veel veranderd op kaartgebied. Denk bijvoorbeeld eens aan Google maps en het gebruik van mobiele media als Tomtom. Alle data die er op de wereld beschikbaar is, hebben we ook nog eens altijd bij ons. In de binnenzak op onze mobiele telefoon. En die mobiele telefoon weet via gps redelijk accuraat waar je bent. Dat opent bijvoorbeeld mogelijkheden voor een weersverwachting van de plek waar je jezelf op dat moment bevindt. Of om een restaurant in de buurt vinden.
Nog mooier wordt het als we die datalaag letterlijk over de in kaart gebrachte werkelijkheid heen leggen: augmented reality. Andersom kan natuurlijk ook: informatie van mobiele media op de kaart zetten.

Pepijn Lemmens over de website

Het letterlijk in kaart brengen van ervaringen, van geschiedenis en van emoties van plekken heeft wereldweide aandacht, getuige de 200 miljoen dollar die UNESCO uitgeeft aan projecten die te maken hebben met ‘social mapping’, het verbinden, bewaren en ontsluiten van herinneringen van mensen aan plekken.
En dat is precies wat het CAST doet met ‘Scheuren in de stad’: het in kaart brengen van de stad zoals die niet op de kaart staat. Stukken die niet gebruikt worden, niet belangrijk lijken. Maar deze ‘Scheuren in de stad’ kunnen van grote waarde zijn. Kinderen vinden er avontuurlijke speelterreinen; er groeit en bloeit van alles. Het kunnen plekken zijn waar buurtbewoners samen een bijzondere bestemming aan geven. Zoals recentelijk gebeurde op het Rotterdamse Noordereiland waar bewoners genoeg hadden van een braakliggend stuk grond en er zelf een ‘illegaal’ park aanlegden. Of zoals de ‘vergeten tuin’ die door buurtbewoners tot bloei werd gebracht aan de Eindhovense Palingstraat. Ook Tilburg kent vele van deze scheuren. En die wil CAST in kaart brengen, met uw hulp. ‘Scheuren in de stad’ brengt verborgen plekken in de stad in kaart. De kaart vormt de verbinding tussen de ‘echte wereld’, de fysieke ruimte en de virtuele wereld van bits en bytes.

Anne Seghers over ‘Scheuren’ in de stad Antwerpen
Anne studeerde stedenbouw aan de TU in Eindhoven en won in 2008 de tweede prijs van Archiprix met haar afstudeeronderzoek in Antwerpen. Zij onderzocht het gebied van de 19e eeuwse gordel. Deze kenmerkt zich door een perfect systeem van gesloten bouwblokken. Ze vertonen echter scheuren en kieren in de vorm van braakliggende terreinen, gesloopte panden en bouwrijpe kavels zonder plannen. Er is sprake van een fenomeen. Binnen de twee deelgebieden met de grootste gatendichtheid, de Turnhoutse Poort en de Kievitbuurt/Bleekhofbuurt, voer zij haar onderzoeksmethode 'de snede van de stad' uit. Pathologisch onderzoek wordt opgevolgd door antropologisch onderzoek. De snede van de stad is een combinatie van ruimtelijke en sociale factoren, aangevuld met een persoonlijke interpretatie van de onderzoekster. De snede toont de elementen die de stad maken tot wat ze is.

Analyse van Antwerpse 'scheuren' door Anne Seghers

De Antwerpse scheuren worden tijdelijk ingericht waarbij de plek in gebruik genomen kan worden en haar schoonheid tentoon wordt gesteld. Anne maakt voor deze ingrepen ook daadwerkelijk gebruik van bouwmaterialen die deze tijdelijkheid duidelijke communiceren: steigermateriaal en elementen uit de tribunebouw. De opengevallen plaats zal een nieuwe betekenis krijgen in het collectief geheugen van de stad en de waardering voor de plek in haar huidige vorm zal groeien. De stad zal veranderen. De ingrepen zijn tijdelijk, hun invloed zal de tijdelijkheid ontstijgen.

Op www.antennetv.nl zijn de werkzaamheden van creatief beheer te volgen

Rini Biemans – Creatief Beheer Rotterdam
Creatief Beheer is een methode die Rini Biemans en Karin Keijzer hebben ontwikkeld voor het inrichten en beheren van braakliggende terreinen. Het gaat er daarbij vooral ook om, om deelname en samenwerking van de buurten te stimuleren en iets te doen met ‘scheuren’ in Rotterdam.
Sinds 2001 wordt in Rotterdam met tijdelijke inrichtingen op braakliggende terreinen geëxperimenteerd. Dit gebeurt “in het kader van herstructurering van achterstandswijken in Rotterdam en vanuit de gedachte de overlast te verminderen. Wat wij ontdekten, was dat als wij langzaam een braakliggend terrein samen met de bewoners inrichtten, deze aanpak de sfeer op en rond een dergelijk terrein enorm verbeterde. Het is prettig samen werken, de kinderen doen mee, mensen spreken elkaar. Mensen vonden het jammer als wij weggingen en er een permanente inrichting voor ‘ons terrein’ in de plaats kwam.”
Zo werd een braakliggend stuk grond in de Afrikaanderwijk bedekt met 2000m3 tuinaarde en ingezaaid met veldbloemen. De tuinen van Creatief Beheer zijn altijd tijdelijk en op landjes die braak liggen in afwachting van definitieve ontwikkeling. De tuinen zijn openbaar en heel gezellig. Veel mensen uit de buurt en natuurlijk de kinderen komen elke dag even kijken, maken een praatje of helpen mee. Een ander voorbeeld is de tijdelijke inrichting voor 3 jaar van het Proefpark de Punt (Delfshaven) en het experimenteren daar met buurtparticipatie. In 2004 werd begonnen met de inrichting van een wijktuin (3000 m2) voor het toekomstig Dakpark in dit gebied (2010).
Aan de hand van korte video’s illustreert Rini Biemans projecten van Creatief Beheer in Rotterdam. De Rotterdamse aanpak voor ‘Scheuren in de stad’.

Wat gaat er nu met alle ingebrachte ‘Scheuren in de stad' verder gebeuren? CAST heeft samenwerking gezocht met de ontwerpopleidingen in de stad. Studenten van de Fontys Academie voor Architectuur en Stedenbouw, Fontys hogeschool voor de kunsten en de Avans hogeschool zullen de 'scheuren in de stad' tot onderwerp maken van ontwerpstudie. Resultaten van deze inspanningen zijn

terug te zien.