Samenvattend
debatten/lezingen
Samenvattend
CAST besteedde in oktober en november 2007 tijdens een drietal debatavonden aandacht aan de ontwikkelingen langs de A58 bij Tilburg en Goirle. Landelijk ziet men dat de aandacht voor de snelweg als ontwerpuitdaging de laatste jaren is toegenomen. Niet alleen etaleren steden zich steeds nadrukkelijker in transitiegebieden als spoor- en snelwegzones, ook bestaat er een groeiende afkeer van de verrommeling langs het landelijke snelwegennetwerk en is er veelvuldig aandacht voor de fileproblematiek en de druk op de luchtkwaliteit. Ook langs beide zijden van de A58 bij Tilburg en Goirle zijn er volop plannen in ontwikkeling. Naast de dynamiek aan de Tilburgse stadspoorten Kempenbaan en ’t Laar is er een grote diversiteit aan programma’s in ontwikkeling bij Stappegoor, Tradepark 58 en bij het St. Elisabethziekenhuis. Met de Boschkens realiseert Goirle bovendien een bijzonder groen woonmilieu dat zich opvallend dicht tegen de A58 aan vlijt.
schematische weergave van de projectlocaties langs de A58
CAST stelde belangstellenden in staat kennis te nemen van de architectonische en stedenbouwkundige invulling van de verschillende projecten en ging ook nadrukkelijk op zoek naar verbanden op verschillende schaalniveaus. Zo kwam de verhouding tussen de projecten onderling ter sprake, maar ook de relatie van de plannen tot het stadscentrum, het omringende landschap en uiteraard tot de snelweg als ruimtelijk infrastructureel element waarover duizenden mensen dagelijks de stad in zich op nemen. Via inleidende lezingen heeft CAST bovendien getracht de discussie te plaatsen in het kader van de thema’s die landelijk de discussie bepalen. David van Zelm van Eldik. Hoofd van Steunpunt Routeontwerp, beet op 11 oktober het spits af met een bevlogen pleidooi voor samenhangend ontwerpen aan snelwegen waarbij op verschillende schaalniveaus zorgvuldige afwegingen worden gemaakt. Ebami Tom, architect en oprichter van Panoptic uit Delft, presenteerde op 1 november zijn ontwerp voor een landschappelijk voorzieningengebouw aan de A12 bij Gouda. Meervoudig ruimtegebruik en denken vanuit beeldkwaliteit typeren zijn benadering van snelwegarchitectuur. Hierbij besteedde hij zorgvuldig aandacht aan zowel de snelwegzijde als de ‘stadszijde’ van het kavel. De laatste debatavond werd ingeleid door Siwart Kolthek die vanuit zijn ervaring als voormalig directeur van Zuidas Amsterdam zijn visie gaf op de Tilburgse situatie. Met flair en enthousiasme werden de kansen én bedreigingen van een avontuur als Zuidas Amsterdam gepresenteerd. Tilburg zou trots moeten zijn op het groene karakter van de A58 langs de stad zo bepleitte hij bovendien. Stef van der Gaag, managing partner bij KOW groep uit Den Haag, presenteerde de stedenbouwkundige visie die KOW in het samenwerkingsverband Trans4 maakte voor de A2 bij Eindhoven. Op overtuigende wijze werd neergezet hoe het stedenbouwkundige ontwerp een krachtig communicatiemiddel kan zijn om gebiedsbreed steun te vinden voor een dergelijke ontwikkeling.
op 1 november werden Stappegoor en de Boschkens bediscussieerd
De locale discussie kwam wellicht het scherpst in beeld tijdens het tweede debat over Stappegoor en de Boschkens. Vanuit de A58 gezien vormt het contrast tussen de gesloten groene geluidswalwoningen aan de Goirlese kant van de A58 en het open stedelijk venster aan de Tilburgse zijde in potentie een interessant gegeven, een venster bovendien waar Tilburg een grote diversiteit aan activiteiten met trots kan vertonen. Bij de Boschkens is van de noodzakelijke geluidswal een interessante ontwerpuitdaging gemaakt. Deze helderheid in ontwerpkeuze lijkt bij Stappegoor, in het complex van ruimtelijke en programmatische verlangens, verloren te zijn gegaan. Tijdens het debat komt het gehele spectrum van vragen aan bod. Naast vragen over stedenbouwkundige en architectonische (beeld)kwaliteit, ook vragen over wonen aan de snelweg in verhouding tot luchtkwaliteit, over de aard van de geluidswal en de potentie van groen en bomen om fijn stof af te vangen, over het programma langs de snelweg in verhouding tot het stadscentrum, maar ook vragen over de relatie tussen de projecten onderling aan beide zijden van de snelweg en de relatie tussen Tilburg en Goirle in het bijzonder.
de A58 bij Tilburg én Goirle, hoe verder?
Uit de debatten lijkt te blijken dat de steun voor een dwingende totaalvisie slechts beperkt aanwezig is. Tilburg is vooral een stad “waar echt wat gebeurt” en waar men het contrast lijkt te koesteren. Misschien is dit dé uitdaging voor de toekomst langs de A58 bij Tilburg en Goirle: het bewaken of wellicht opvoeren van een fragiel contrast langs de A58. Een contrast tussen gesloten en wijds, tussen stedelijke dynamiek en Brabantse landschappelijkheid, groen en bebouwd. Een contrast tussen een drive tot het etaleren van een nieuw elan en het tellen van bestaande zegeningen. De verbreding van de A58 is momenteel actueel, met dit als gegeven lijkt deze debattenreeks een mooie aanleiding tot reflectie geweest te zijn.
CAST bedankt publiek en tafelgasten voor een hier en daar scherpe, maar vooral ook zeer open discussie.
Tot slot enkele uitspraken:
A58 bij Tilburg en Goirle
“Er hoeft geen ontwerp gemaakt te worden voor de héle A58, maar het is wel belangrijk dat de stedelijke zone meer is dan een reeks losse incidenten.”
“Moet je vanuit de stad of vanuit de snelweg kijken, of juist vanuit beide kanten?”
“We zijn er in geslaagd om binnen één generatie de identiteit van ons landschap te verkwanselen. We hebben de gereedschappen om het tij te keren en zorgvuldiger de ruimte te ontwikkelen.”
“De verrommeling vindt vooral plaats in de (voormalige) groene ruimte, niet in de stedelijke zones. Als we maar binnen de stedelijke contouren blijven bouwen is er niets aan de hand.”
“Is de snelweg niet een bedreiging voor de stad? Als je ontwikkelingen in de periferie stimuleert, gaat deze dan niet concurreren met de bestaande stad, die uiteindelijk uitgehold wordt?”
“Tilburg heeft nooit zijn gezicht aan de snelweg laten zien. Dat kan en moet de stad nu wel doen.”
“Er ontstaat een beeld: twee stadspoorten (de zwarte torens van het Laar in het westen en het Cenakel in het oosten) met daartussen een groene stadsmuur.”
“Sterke stadspoorten, met daartussen veelkleurigheid.”
“Je moet niet alles wegstoppen achter geluidsschermen. De ‘stadsmuur’ tussen de twee ‘poorten’ is nu mooi groen, met Stappegoor als speeltuin van de stad.”
“In principe ontwikkelen we Tilburg volgens het model van de compacte stad, maar er zijn nu eenmaal functies die meer op de auto gericht zijn, en het is logisch om die op de snelweg te oriënteren.”
“De Kempenbaan wordt een grote stedelijke entree. Het wordt ontwikkeld op een oude vuilstort, dus er hoeft geen natuur voor te wijken.”
St. Elisabethziekenhuis
“De visie voor het St. Elizabethziekenhuis heeft niets te maken met de snelweg. Er is wel een techniekstrook als buffer tussen het ziekenhuis en de snelweg. In die techniekstrook staat vrijstaande bebouwing van hoogstens twee lagen in een groene omgeving.”
“Stappegoor stedenbouwkundig: een ontwerp met een centrale as met sportvelden en met twee knopen met grootschaliger voorzieningen als de schaatsbaan en de megabioscoop. Grenzend aan de A58 grondgebonden woningen en parkeervoorzieningen. Vanaf de A58 ontstaat tussen de geluidswallen een venster met zich op een diversiteit aan activiteiten.”
“Wat kenmerkt een stad? Hoe presenteert de stad zich aan de snelweg? De stad is niet alleen hoogbouw en steen, ook de diversiteit en omvang van activiteiten en sport maken een stad!”
“De kwaliteit vanaf de Ringbaan Zuid heeft echt aandacht nodig om het plan beter te maken!”
“De grondgebonden woningen en de parkeervlekken naast de snelweg, daar ligt nog geen concreet ontwerpplan. Daar liggen nog kansen!”
“Het idee van de (geluids)muur wordt doorgetrokken om het gehele plan, dit om samenhang te creëren en de ontsluitingsstructuur helder te maken. Binnen deze muur is er veel verscheidenheid rond het groen.”
“Ten zuiden van de A58 is op grondgebied van de gemeente Tilburg nog één witte vlek, ten oosten van de Boschkens: hoe wordt deze ingevuld?”
“Er moet meer overleg komen tussen de gemeente Goirle en de gemeente Tilburg over projecten aan de gemeentegrens”
Het Laar
“De nieuwe ontwikkelingen vormen niet echt een stadspoort, eerder een groene entree. De echte stadspoort aan de westkant is misschien wel Westpoint of dat zijn de zwarte kantoortorens bij de afslag Tilburg West”.
“Tradepark wordt een bijzonder groen bedrijventerrein waarbij niet alleen goed wordt nagedacht over de snelwegzijde maar zeker ook over de aansluiting met Goirle.”
