"Vloeibare verhalen voor een gedeeld gebied"
CAST in actie

"Vloeibare verhalen voor een gedeeld gebied"

zaterdag 21 juni 2014

"Vloeibare verhalen voor een gedeeld gebied"
Informatie
Datum:
zaterdag 21 juni 2014

Boven ons draaien straaljagers rumoerig bochten. Het Tilburgs luchtruim fungeert als invoegstrook voor de Luchtmachtdagen De piloten maken zich op voor een spektakelvlucht boven Gilze-Rijen. De Spoorzone ondergaat het sereen. Zij kent haar eigen, grondgebonden kwaliteiten. Hoofd in de wolken, voeten op de vloer.

Vandaag vormt dit rijke architectonisch bezit vooral een decor voor verhalen. De rode draad vormen vertellingen van oude, huidige en toekomstige gebruikers. Zij willen gehoord worden, wij willen luisteren. Deelnemers aan de CAST-wandeling die alles willen weten over Polonceauspanten, gemetselde muizentandjes of stedenbouwkundige vergezichten komen bedrogen uit. Vandaag kijken we door de ogen van oud- en nieuwgedienden naar de Spoorzone. We ervaren hoe onlosmakelijk de bestaande architectuur met hun verhaal is verbonden. En beseffen ons hoe juist die verhalen van invloed moeten zijn op de nieuw te tekenen toekomst. Gedeelde verhalen maken gebieden heel.

Berny van de Donk

“Is dit de Polyhuppeldepuploods?” Een wat verlate mevrouw klampt me op de draaischijf aan, op zoek naar de overige ontdekkingsreizigers in de Polygonale Loods. Binnen zien we hoe fotograaf Gerdien Wolthaus Paauw de tijd arresteert. Vanuit diverse posities maakt zij jaarlijks een foto van de zich ontwikkelende Spoorzone. Goed voor het historisch besef, zo’n beeldverhaal. Wij kijken het liefst ongeduldig vooruit, zij laat ons een blik over de schouder werpen. We zien dat veranderingen altijd weer sneller gingen dan je denkt. Eenmaal weer buiten mogen we direct zelf aan de slag. We schilderen de ideale wereld, de gedroomde skyline van het gebied. Groen is duidelijk een thema. Interpolis krijgt een daktuin, de huppeldepuploods wordt een kas. Met op hun collage vastgeplakt onkruid onderstrepen de amateurschilders hun hartekreet.

Waar anders dan in het naar ambacht en smeerolie ruikend Ketelhuis is Woodworks meer op z’n plek? Klanten van Amarant maken hier meubels naar een ontwerp van onder andere Piet Hein Eek. De enorme ketels – ooit de energiecentrale van het hele gebied – zijn gedoofd. Nu verwarmt de uitgesproken trots van de timmerlui de hoge ruimte. In een hoekje van het pand presenteren jonge architecten hun plannen voor het gebied links en rechts van het Ketelhuis. Minder tastbaar dan het krukje van Eek, wel met dezelfde kracht van de eenvoud. Zij wagen zich niet aan hippe architectuur, maar vertellen overtuigend hoe speels gebruik van braakliggend terrein voer voor ruimtelijke scenario’s vormt. En toekomstige bouwers kan verlokken tot vestiging.

In de LocHal speelt theatergezelschap EELT. In de hoofdrol een dapper jongetje met kartonnen kroon. Hij doet me direct denken aan De Kleine Prins uit het boek van Saint-Exupéry. In dat wereldberoemde verhaal krijgt een piloot met panne filosofische lessen van een wijs kind. Het Tilburgse kind heeft minder tekst, maar speelt ons voor hoe veranderlijk het leven kan zijn.

Een majestueuze hal verderop wisselen wij mooie woorden met een wijze nieuwebiebmevrouw. Eenzaam gezeten aan een tafeltje lijkt ook zij trouwens weggelopen uit dat boek. Met verve legt ze uit dat de bibliotheek ook zonder boeken een verhaal heeft. De grote ruimte vult zich als vanzelf met haar perspectieven.

Met respect luisteren we iets later naar het relaas van een oud-medewerker van D’n Atelier. Door zijn melancholieke woorden heen hoor je bijna het immense lawaai dat nog maar een decennium geleden in deze hal klonk. Hij is nu met pensioen, maar in zijn hoofd en hart nog druk in de weer met dit gebied. Gevraagd naar zijn mening over de nieuwe plannen is er vooral ongeduld: “jongere ex-collega’s reizen sinds de sluiting noodgedwongen dagelijks naar soortgelijk werk in Maastricht. Als ze dan om half zes ’s ochtends op het perron staan vragen ze zich weleens af waarom het allemaal zo lang moet duren met die Spoorzone? Waarom ze niet nog paar jaar langer in Tilburg hadden kunnen werken?” Helaas, gebiedsontwikkeling laat zich niet meer zo strak plannen als de reparatie van een locomotief.

Bij het UWV-gebouw bezingt een – werkloze? – architect lyrisch de kwaliteiten van het blauwbetegelde pand. Met veel aplomb stelt hij dat “dit administratief erfgoed een gewaagde echo van het station is”. Zo’n tekst zou prima passen in professionele vakbladen van de beroepsgroep. Ook zijn kledingstijl wijkt niet af van flamboyante vakbroeders. Een dag eerder nog immers had een rebelse Sjoerd Soeters bij de BNA-lezing drie kleurpotloden in het revers. Pas toen déze EELT-architect ons uitnodigde zijn ontblote borst aan te raken begrepen we dat het wederom theater was.

De architectuur in de historische Spoorzone vormt een rijk bezit. Vanuit die straaljagers was dat vast niet te zien. Wij liepen een paar uur rond, als piloten met pech, en zagen de rijkdom gelukkig wel. Voerden bijzondere gesprekken met bijzondere mensen. De Kleine Prins zou ons tot slot een les mee hebben gegeven. Hij vertelt over een zakenman die de sterren meent te bezitten, maar er niets mee doet. Het prinsje vindt dat vreemd: “ik bezit een bloem die ik elke dag begiet, en voor mijn bloem is het nuttig dat ik ze bezit. Maar jij hebt voor de sterren geen nut”. Deze CAST-wandeling was boven alles een pleidooi om het architectonisch erfgoed niet droog te laten vallen. Om het te blijven begieten met prachtige verhalen.

 

Berny van de Donk publiceerde deze column ook op zijn eigen blog, met illustraties > klik hier!

Wilt u alle foto's van de Dag van de Architectuur terugzien? Klik hier!

Dit programma valt onder de volgende programmalijn:

Terug naar overzicht
Agenda
architectuurgids Architectuurgids

Bestel online de architectuurgids midden-brabant of bekijk hem online.

Lees meer
CAST
Blijf op de hoogte

En schrijf u vandaag nog in voor onze CAST nieuwsbrief.