Peter van Hoogmoed: ‘Ontwerpen is heel leuk denkwerk’
CAST in actie

Peter van Hoogmoed: ‘Ontwerpen is heel leuk denkwerk’

maandag 20 mei 2019

Peter van Hoogmoed: ‘Ontwerpen is heel leuk denkwerk’

Peter van Hoogmoed tijdens de Dag van de Architectuur 2015.

‘Ontwerpen is heel leuk denkwerk’

Begin dit jaar kreeg architect Peter van Hoogmoed (PAN+ Architectuur) de CAST-award uit handen van kunstenaar Jan Doms. De oeuvreprijs bleek een enorme verrassing. ‘Ik dacht: er zijn wel meer mensen in de stad die deze prijs verdienen.’ Een gesprek met een integere architect, die wars is van ‘populistische’ architectuur en ‘schortjesgevels’ en nog niet aan stoppen denkt.

Een van Van Hoogmoeds paradepaardjes, Cinecitta, gaat uitgebreid worden. Trots toont hij op zijn bureau aan de Telexstraat de tekeningen voor de uitbreiding op de binnenplaats van de bioscoop. ‘De eigenaar wilde een orangerie, nou dat hoef je mij geen twee keer te vertellen!’ Het eerste idee bestond uit een hoge glazen doos, geleed met slanke, diagonale stalen liggers die als een elegant net om de gevel liggen. Maar die tekeningen worden snel weer opgeborgen. ‘Wet en regelgeving zaten in de weg. Nou, dan moet je wel even een paar dagen afstand nemen voordat je aan een nieuw ontwerp kunt beginnen.’ Gelukkig ligt dat nieuwe ontwerp er ook al; de glazen doos is deels gebleven maar de diagonale liggers zijn nu verticaal en het nieuwe ontwerp heeft een meer ingetogen karakter gekregen.

‘Wat heeft dat met architectuur te maken?’
Peter van Hoogmoed is sinds 1981 architect. Van Hoogmoeds vaderwas eveneens architect en bouwde met een achtergrond als landbouwkundige voornamelijk boerderijen. De tekentafels thuis trokken de aandacht, maar de boerderijen vond van Hoogmoed niet zo interessant. Zijn echte interesse voor het vak architectuur en stedenbouw werd pas gewekt toen Van Hoogmoed ging werken bij architect Van Wesemael in Goirle, die zich o.a. bezighield met de stedenbouwkundige uitbreiding van Goirle.

‘Hij was een excentrieke man met een geruit pak, rode blouse en zwarte strik. Als hij sprak over het vak, dacht ik nog vaak: wat heeft dat met architectuur te maken? Medewerkend architect/stedenbouwer Herman Rikhof, (tot 2010 directeur dienst huisvesting TU Eindhoven), had het geduld mij uit te leggen hoe je ontwerpbeslissingen kunt nemen. Die ervaring heeft mij doen besluiten om voor dit beroep te gaan.’  Er volgde een lange avondstudie die werd afgerond met de academie voor bouwkunst te Tilburg.

Ontwerp in een lucifersdoosje
Bekendheid verwierf Van Hoogmoed met zijn ontwerp voor een villa aan de Deltalaan, een prijsvraag van de gemeente Tilburg en de BNA, begin jaren negentig, om te laten zien dat vrijstaande woningen ook iets anders konden zijn dan een boerderette. Een woningbouwproject met woningcorporatie Tiwos volgde, een groot project waar het bureau AS Architecten uit voortkwam. Maar zijn echte doorbraak als architect was zijn ontwerp voor theater De Nieuwe Vorst.

Met een maquette in een lucifersdoosje als ontwerp toog hij naar de opdrachtgever. ‘Het zag er gelikt uit hoor: delen van staal, koper, aluminium, de binnenkant roodgeverfd en de lange, verbindende gang tussen villa en zaal van perspex. Dezelfde avond werd nog besloten dat we het mochten uitvoeren, voor een onwaarschijnlijk laag budget: het ontwerp is voor 900.000 gulden uitgevoerd.’

‘Schortjesarchitectuur’
‘Ik ben als bouwvakker begonnen en had aanvankelijk nog weinig kennis van architectuur. De passie voor het vak groeide: waarom ziet een gebouw eruit zoals het er uit ziet? Gebouwen die je niet uit kan leggen zijn slechte gebouwen. Ik vind het belangrijk om een integer gebouw te ontwerpen dat past bij de gebruikers en de omgeving. Architectuur zonder historische context, dat kan ik mij niet voorstellen.’

‘“Schortjesarchitectuur”, dat is nu weer erg in. Ik vind dat populistisch. Je ziet het in veel nieuwe wijken waar het individuele benadrukt moet worden. Het wil laten zien dat je niet in hetzelfde huisje als je buren woont. Maar: je woont wel in hetzelfde huis, alleen is de ene steen is geel, de andere rood, het ene huis heeft een kapje, het andere een boogje. Ik vind dat armoede.

Dat project Clarissenhof van Liesbeth van de Pol, vind ik ook een voorbeeld van populisme. Het doet in de woorden van Hendrik Driessen denken aan Marbella. Het is een architectuur die Tilburg vreemd is: die kleur wit, het staat zo op zichzelf. Het hoeft niet per se slecht te zijn, maar hier is het teveel een antwoord op een verlangen gevoed door nostalgie.’

T-Kwadraat
Volgens Van Hoogmoed moet architectuur integer zijn, waarachtig, en eventueel verwijzen naar de geschiedenis. Hoe zit dat met de sporthal T-Kwadraat? Daar verraadt de buitenkant niet meteen wat zich in het gebouw afspeelt. ‘Er moesten zoveel functies in komen: een klimhal, een sporthal, een kinderdagverblijf, squashbanen, onderwijsfuncties, hoe laat je dat allemaal zien aan de buitenkant? Dat is onzin. Daarom maakten we voor T-Kwadraat, in samenwerking met Bo2, een buitenhuid zonder functionalistische uitstraling.

Voor het helder organiseren van het programma in het gebouw gaf het idee van een gorge de oplossing. Ik maak vaak wandelingen op Kreta door de ruige kloven met hoog oprijzende wanden. Als je het gebouw binnenkomt laat het zich meteen lezen door de hoge en lichte “kloof”: in de randen zitten allerlei facilitaire onderdelen zoals kantoren, horeca, onderwijs en kleedkamers, en aan de andere kant zitten alle sportfuncties.’

‘Ontwerpen is heel leuk denkwerk. Maar het is ook een onzekere fase. Je bent op zoek naar de oplossing. Je probeert zoveel dingen bij elkaar te krijgen. Het vergt concentratie, maar als alles dan in elkaar valt, is dat echt genieten!

Naast een ontwerper ben ik ook wel een maker. Daar komt mijn bouwkundige achtergrond van pas in het uitdetailleren samen met de makende partijen. In de huidige praktijk is door de automatisering,  digitalisering en robotisering zoveel meer mogelijk geworden. Door een integraal ontwerpproces met nieuwe datatechnieken zoals BIM (Building Information Modelling) is communicatie met de gehele bouwkolom te perfectioneren.

Ronald Mc Donaldhuis
‘Een van mijn meest geliefde projecten is het Ronald Mc Donaldhuis (Elisabethziekenhuis): vooral vanwege de mensen die ik daar heb ontmoet, met de zorg voor kinderen die doodziek zijn. Dat maakte indruk. Ik heb een muur ontworpen die de scheiding vormde tussen de hectiek van het ziekenhuis, en de rustige plek in het park, waar je jezelf kan terugtrekken en bezinnen. Boven, bij de logeerkamers, zit een groot venster met zicht op de kinderafdeling. Ouders konden nog naar de kinderen zwaaien. Ik heb mensen gesproken die dankbaar waren dat ze zo dicht bij de kinderen konden zijn in een aangename omgeving. Dat geeft een enorme voldoening.’

Energietransitie: District Factory
Al jaren is Peter van Hoogmoed, samen met zijn compagnon Anneke Vervoort bezig met een meerjarig Europese studie naar de verduurzaming van de bestaande woningvoorraad. Het revitaliseren van de bestaande woningvoorraad is een megaopgave. Daar ligt een belangrijke rol voor de architect. “Dat moeten we niet overlaten aan schortjesontwerpers.”

Wat Van Hoogmoed nog graag zou willen verwezenlijken is een zogenaamde ‘District Factory:’ een methode om met de gehele bouwkolom op grootschalige, goedkope en efficiënte manier de energietransitie aan te pakken, bijvoorbeeld in wijken zoals ’t Zand en de Reit. ‘Je moet het industrieel en slim aanpakken met bijvoorbeeld een assemblagefabriek op locatie. Een mobiele bouwplaats rijdt van straat naar straat. Uit die assemblagefabriek komen Plug en Play-oplossingen om woningen te verduurzamen. Denk dan bijvoorbeeld aan een polyestergevel, waarvan de maaktechniek gebaseerd is op koelwagenwanden, die ook een hoge isolatiewaarde hebben.

‘De buitenkant werk je af met steenstrips, -ja, ik moest er eerst ook niet aan denken. Maar bedenk eens wat voor mooie metselverbanden je dan kan maken geheel gerobotiseerd, omdat de ambachten verdwijnen. En ja, het lijken schortjes, maar de samenhang tussen exterieur en interieur moet je behouden. Het gaat erom dat je het als middel gebruikt om dat gebouw in een goede staat van architectuur te krijgen, die vaak voor het grootste deel al aanwezig is.

‘De nu achterliggende crisis dwingt de architect zich te herbezinnen op zijn positie in die bouwkolom als teamspeler, initiator, integraal ontwerper en industrieel designer. Samen met de nieuwe datatechnieken liggen hier de nieuwe ontwerpvrijheden voor stedenbouwers en architecten. We kunnen veel meer aandacht gaan besteden aan beeld, inhoud en kwaliteit.’

 

Terug naar overzicht
Agenda
architectuurgids Architectuurgids

Bestel online de architectuurgids midden-brabant of bekijk hem online.

Lees meer
CAST
Blijf op de hoogte

En schrijf u vandaag nog in voor onze CAST nieuwsbrief.