Architectuur in de Kijker | Verslag excursie Lourdeskade
CAST in actie

Architectuur in de Kijker | Verslag excursie Lourdeskade

vrijdag 22 februari 2019

Architectuur in de Kijker | Verslag excursie Lourdeskade

 

ARCHITECTUUR IN DE KIJKER: De Lourdeskade

Op vrijdagochtend 22 februari 2019 nam architect Theo van Esch (van DAT architecten) geïnteresseerden mee op excursie naar de Lourdeskade. De belangstelling was groot. De rondleiding om 10.00u was zo snel uitverkocht dat CAST (Centrum voor Architectuur en Stedebouw Tilburg) snel een tweede rondleiding aanbod. Zo liepen ruim 50 personen mee met Theo van Esch door het nog relatief nieuwe stedebouwkundig plan tijdens de eerste “Architectuur in de Kijker”.

Tijdens de ontvangst in Villa Pastorie vertelde Theo van Esch vol enthousiasme over het stedebouwkundig plan. Hij noemde het “een spinnenweb voor kinderen, vol steegjes en verbindingen die je steeds naar bijzondere, nieuwe plekjes leiden”.

Rijke, slimme bouw ontwikkeld in tijden van crisis

Ondanks de crisistijd waarin de Lourdeskade is ontwikkeld, is er een rijk plan gerealiseerd. Er zijn verschillende type woningen, in een strakke architectuur, maar met speelde elementen. De bebouwing wordt verbonden door verschillende steegjes, wegen en openbare plekken. Oude en nieuwe architectuur ontmoet elkaar en om elke hoek verschijnt weer een nieuw uitzicht.

De crisis was zelfs aanleiding om duurzaam te bouwen. Het project bevat een van de meest vooruitstrevende woningbouwsystemen. De grondgebonden woningen werden volledig geprefabriceerd (één woning per dag) en zijn ter plaatse in drie dagen in elkaar gezet. Door slimme installaties en goed ontworpen gevels zijn de woningen “0 op de meter”; ze leveren in totaal net zoveel energie als ze verbruiken.

Industrieel karakter en 0 op de meter

In de architectuur is een duidelijke verwijzing gemaakt naar Tilburg als industriestad. Niet door letterlijk de ouderwetse fabrieken na te bouwen, maar wel door woningen te ontwerpen die elementen uit het industriële tijdperk bevatten.

Op verschillende schaalniveaus is dat doorgevoerd. De vormentaal van de gebouwen verwijst hier naar. Maar er wordt ook gespeeld met het aspect tijd door te doen alsof de gebouwen al een tijd oud zijn. Er zijn kozijnen “weggehaald” en dichtgemetseld. Door de net iets terugvallende vlakken ontstaat een subtiel spel in het metselwerk in de gevel.

Het industriële karakter is ook zichtbaar in de schaal en maat van de kozijnen. Er zit veel glas in de gevels. Op de eerste verdieping zijn geen “standaard” kleine slaapkamerramen geplaatst, maar grote kozijnen welke sterke overeenkomsten vertonen met de grote raampartijen in de industriële panden van weleer. Dat wil overigens niet zeggen dat er daardoor veel warmte verloren gaat. Er is duurzaam, driedubbel glas geplaatst. Er is speels omgegaan met de kozijnen. Op de meeste plekken zijn de ramen verdeeld in kleinere vlakken, op sommige plekken zijn de roedes weg gehaald zodat er grotere glasplaten ontstaan.

Hierbij moest architect Theo van Esch overigens wel iets opbiechten. De glazen gevelelementen lijken dan misschien te bestaan uit meerdere kleine glasplaatjes, in werkelijkheid is de glasplaat zo groot als het kozijn en zijn er aluminium strips op het glas geplakt. Dat neemt niet elke architect hem in dank af, zo zegt hij eerlijk, maar “wij vonden dat we zulke grapjes wel konden uithalen”. Zo ook met de bouten in de balkonconstructies van het grote woonblok van tien verdiepingen. Er zijn slechts 3 bouten constructief noodzakelijk voor elk balkon, de overige zijn er gewoon op geplakt… Voor een robuuste, constructieve uitstraling.

Een ander uitgangspunt was dat alle functionele elementen gewoon zichtbaar zouden zijn. Alles is gewoon aan de gevel gehangen. De regenwaterafvoer, de brievenbus. Dat laatste heeft bovendien als groot voordeel dat er geen enorm warmtelek is op de plek waar de brievenbus normaal in de deur zit. Dat helpt absoluut bij het 0-op-de-meter principe waarbinnen de woningen zijn gebouwd.

Binnen dat thema zijn ook de “schoorstenen” van de grondgebonden woningen bijzonder. Op de plek waar vroeger de warmte het huis verliet, wordt nu de warmte naar binnen gehaald. In de “schoorstenen” zit namelijk de warmtepomp die het huis mede verwarmt.

Letterlijk hoogtepunt van de rondleiding was het uitzicht van de tiende verdieping van de hogere woontoren. Vanaf de balkons geniet men van een prachtig uitzicht over de gehele wijk, de Piushaven, het centrum van Tilburg en nog verder. 

De IJzergieterij

Ontwikkelaar Krens Ten Brinke stelt zichzelf ten doel kleinere gebouwen te verwerven en transformeren naar woongebouw. In het nieuwe ontwerp krijgen de woningen duidelijk de signatuur mee van geschiedenis van het gebouw. Zo ook in de IJzergieterij. Rik Krens (Krens Ten Brinke) kocht het gebouw in 2013 gebouw en heeft het ontwikkeld tot woongebouw. De ijzergieterij neemt een bijzondere positie in het plan van de Lourdeskade.

Het gebouw heeft een geschiedenis van ruim 100 jaar. In een oud krantenbericht is te lezen dat de bestekken begin 1900 voor 75 cent te verkrijgen waren bij oorspronkelijk architect Jos Donders. Van oorsprong ondersteunde de IJzergieterij de textielindustrie. Dat was echter van korte duur. Na het faillissement in 1907 heeft het gebouw een tijd leeg gestaan. Vervolgens heeft het gebouw verschillende functies vervuld. Tijdens de eerste wereldoorlog hebben er Belgische militairen gezeten. In 1923 is het getransformeerd tot Lourdeskerk. Toen is ook de pastorie erbij gebouwd. De kerkelijke functie liep tot halverwege jaren ’60. Na opnieuw een periode van leegstand werd het begin jaren ’80 de huisvesting van de eerste “Jumbo” supermarkt.

Alle facetten uit de geschiedenis zijn verwerkt in het huidige ontwerp door architect Frans van Roy. De dakopbouw refereert naar ontluchtingskapel uit de tijd dat het een fabriek was. De kerkbogen zijn onderdeel van het gebouw en in kopse kant zitten winkeltjes, waarmee het gebouw toegankelijk blijft voor Tilburgers. In masterplan met landschapsarchitect die mooi parkje heeft gemaakt. Zo is een mooi ensemble terug ontstaan.

Meer “Architectuur in de Kijker”?

De rondleiding door de Lourdeskade was de eerste in de nieuwe programmalijn “Architectuur in de Kijker” van CAST. Het was een succesvolle première. Bent u benieuwd waar we de volgende keer naar toe gaan? Meld u aan voor onze nieuwsbrief (in het blok rechtsonder op deze pagina), dan houden wij u op de hoogte van alle komende activiteiten en andere interessante berichten!

Terug naar overzicht Naar de activiteit
Agenda
architectuurgids Architectuurgids

Bestel online de architectuurgids midden-brabant of bekijk hem online.

Lees meer
CAST
Blijf op de hoogte

En schrijf u vandaag nog in voor onze CAST nieuwsbrief.