Verslag: Van Gogh Nationaal Park: glorieuze toekomst of stille dood?
CAST in actie

Verslag: Van Gogh Nationaal Park: glorieuze toekomst of stille dood?

maandag 19 december 2016

Door: Neeske Fase*

Op donderdag 1 december organiseerde CAST een avond waarop experts en Brabanders bijeenkwamen om met elkaar van gedachten te wisselen over de toekomst het Van Gogh National Park. De avond vond plaats in het Peerke Donders paviljoen aan de rand van Tilburg, een plek die in de toekomst wel eens een spilfunctie zou kunnen hebben in het Van Gogh National park.

Publieksverkiezing
Kees Grootswagers (voorzitter van de stuurgroep NP Loonse en Drunense Duinen) vertelt dat het Nationaal Park en Nationaal Landschap Het Groene Woud al langere tijd samenwerken en dat ook tussen de steden en de groene omgeving daartussen sprake is van een steeds intensievere samenwerking. De publieksverkiezing van het mooiste natuurgebied van Nederland zorgde ervoor dat de samenwerking tussen verschillende partijen in stroomversnelling raakte. De (lopende) projecten op verschillende gebieden zijn gebundeld in het bidbook. Hij ziet het Van Gogh NP als ‘internationale koepel’ voor regionale en lokale identiteit, die kan uitgroeien tot een derde Van Gogh locatie in Nederland.

Pilotgebied
Niet iedereen denkt dat het park een glorieuze toekomst tegemoet gaat. Uit het publiek komt de opmerking dat de plannen teveel gericht zijn op horeca, recreatie en cultuur en dat de natuur er niet op vooruit gaat. Toine Cooijmans (Natuurmonumenten) haakt hierop in door te vertellen dat hij nauw betrokken geweest is bij het plan en dat de natuur er wel beter op gaat worden. Hij denkt dat het Van Gogh NP een pilotgebied kan zijn om de transitie van de landbouw vorm te geven, waarbij meer rekening wordt gehouden met natuur en landschap.

Veelkleurig en uniek
Gijs Breeman (landschapsarchitect bij de Gemeente Tilburg) vertelt dat hij in de eerste instantie ook zijn bedenkingen had bij de naam Van Gogh NP. Toen hij zich erin ging verdiepen veranderde dit gevoel en aan de hand van een beeldende presentatie laat hij ons de relatie tussen van Gogh en het Brabantse Landschap zien. Volgens Breeman zijn er enkele grote overeenkomstige thema’s te ontdekken. Een voorbeeld hiervan is de grote diversiteit binnen de gebieden, die het landschap veelkleurig en uniek maakt, net als de beroemde schilder en zijn werk.

Natuur en cultuur
Van Gogh trok vanaf de dorps- en stadsranden het landschap in om zijn omgeving te verkennen en deze vervolgens vast te leggen. In zijn werk komen cultuur en natuur samen en Breeman vindt dat er in Brabant meer met ‘de schildersblik van Vincent’ naar het landschap gekeken mag worden. Tegenwoordig zijn mensen het wandelen verleerd, terwijl dit juist zo belangrijk is om het landschap te beleven. Dat er flink wat moet gebeuren om de omgeving aantrekkelijker te maken voor wandelaars, blijkt wel uit de reacties van het publiek. Daar ligt dus nog een grote uitdaging bij de ontwikkeling van het landschap.

Mozaïek
Het Brabantse landschap verschilt van het rechtlijnige Randstedelijke polderlandschap, waar een duidelijke scheiding is tussen stad en land. Dat is meer een Mondriaan, terwijl je in het Brabantse mozaïeklandschap verschillende functies en kleuren naast elkaar ziet: een echt Van Gogh landschap dus. Breeman benadrukt het belang van samenwerken tussen verschillende partijen bij de onvermijdelijke uitbreiding van de stad, voor ontwikkeling van de stadsranden en het landschap daaromheen. Op de vraag of er nog wel ruimte is voor intrinsieke waardering van de natuur, zegt Breeman dat de natuur het in de huidige situatie niet zal redden en dat er gezocht moet worden naar balans.

Chroniqueur
Anne van Kuijk (adviseur ruimtelijke kwaliteit bij Provincie Noord-Brabant) voelt zich bevoorrecht om in Sint-Oedenrode te wonen, waar buurtschappen zich ontfermen over oude veldpaden en andere landschapselementen. Volgens haar is dit een goed voorbeeld van hoe stad en land zich verweven. Ze vertelt dat zij heel enthousiast is over het Van Gogh NP, maar omdat er door zoveel mensen werk gestoken is in het landschap, vindt ze het haast niet eerlijk dat het wordt toegeschreven aan Van Gogh. ‘Van Gogh was de chroniqueur van het Brabantse landschap, waarbij hij de mens die het landschap gemaakt heeft, geschilderd heeft’ weet een man uit het publiek mooi samen te vatten.

Waarderen
‘Van Gogh waarderen is datgene wat hij waardeerde, waarderen’ citeert Thijs Caspers (schrijver bij Brabants Landschap) uit een van zijn artikelen waarin Van Gogh centraal staat. Aan de hand van verschillende beelden laat hij zien dat Van Gogh dol was op het Brabantse landschap met populieren, heidevelden, vennen, knotberken, watermolens en beken. Daarnaast was van Gogh een groot vogelliefhebber, hij schilderde en tekende dan ook graag vogels en vogelnesten. Caspers vindt het eigenlijk heel passend dat Van Gogh, die zo belangrijk geweest is in de historiografie van Brabant, verbonden wordt aan zo’n groot park in Brabant. Het is ook nodig dat de natuur toegankelijk is voor mensen, als dit maar niet ten koste gaat van het landschap en de biodiversiteit, stelt hij.

Samenwerken
Gert Brunink (bioloog/ecoloog en eigenaar van Mee Naar Buiten) ziet het landschap als een weergave van de wisselwerking tussen mens en natuur, waarbij de mens ook onderdeel is van de natuur. Het besef wordt steeds groter dat het niet op deze manier door kan gaan, maar pas wanneer er afgestapt wordt van het antropocentrische standpunt kan er een discussie gevoerd worden volgens Brunink. Bij zo’n groot en algemeen probleem moet er samengewerkt worden, in plaats van te kijken naar het individuele belang.

Van Gogh National Park in 2046
Een park dat voldoet aan de circulaire economie en ecologie met vervaagde grenzen tussen landbouw, stad, buitengebied en natuur inclusief allerlei slow leisure mogelijkheden, zo ziet Brunink het Van Gogh NP voor zich. Cooijmans denkt dat het landschap hersteld kan worden tot het kleinschalige landschap dat Van Gogh vastlegde, met behulp van een goed samenhangend natuurwerk dat ingebed is in een agrarisch cultuurlandschap waarbij het milieu zo min mogelijk aangetast wordt. Uit het publiek komt nog de wens dat er genoeg aandacht besteed wordt aan maatschappelijk draagvlak, om zo tot een duurzaam en consistent beleid te kunnen komen. Er viel zoveel over het onderwerp te discussiëren dat één avond eigenlijk veel te kort was. Toch stelt iemand voor om met de energie die er is fysiek aan de slag te gaan met het gebied zodat de plannen geen stille dood zullen sterven.

 

*Neeske Fase studeert Cultureel Erfgoed aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en doet onderzoek naar het Van Gogh National Park.

Terug naar overzicht Naar de activiteit
Agenda
architectuurgids Architectuurgids

Bestel online de architectuurgids midden-brabant of bekijk hem online.

Lees meer
CAST
Blijf op de hoogte

En schrijf u vandaag nog in voor onze CAST nieuwsbrief.